روتابلاتور (Rotational Atherectomy) در آنژیوپلاستی عروق کرونر

مقدمه: چالش پلاک‌های کلسیفیه در قلب

آنژیوپلاستی عروق کرونر (PCI) با استفاده از بالون و استنت، یکی از روش‌های استاندارد و نجات‌بخش برای باز کردن عروق کرونر تنگ شده ناشی از آترواسکلروز (تصلب شرایین) است. با این حال، در برخی بیماران، این تنگی‌ها با رسوب شدید کلسیم همراه هستند. پلاک‌های به شدت کلسیفیه (سخت شده) مانند یک مانع بتنی عمل می‌کنند که عبور سیم‌های راهنما، باد کردن بالون‌ها و حتی استقرار کامل استنت را مختل می‌سازند. در این شرایط دشوار، مداخله‌گر باید از ابزارهای پیشرفته‌تری استفاده کند تا بتواند عروق را برای یک نتیجه موفقیت‌آمیز آماده سازد. یکی از کارآمدترین این ابزارها، روتابلاتور (Rotational Atherectomy) است.

دکتر سید محسن جهرمی مقدم، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ مداخله‌های پیشرفته، در شهر مشهد مقدس، با بهره‌گیری از این تکنیک‌ها، مسیر را برای درمان ایمن و مؤثر تنگی‌های پیچیده هموار می‌سازند.

۱. روتابلاتور چیست؟ تعریف و مکانیسم عملکرد

روتابلاتور یک ابزار تخصصی مورد استفاده در کاتتریزاسیون قلبی است که برای برداشتن و کاهش حجم پلاک‌های کلسیفیه و سخت در شریان‌های کرونر به کار می‌رود.

ساختار و عملکرد

این دستگاه از یک سَری (Burr) کوچک، پوشیده شده از الماس‌های بسیار ریز میکروسکوپی، تشکیل شده است که بر روی یک سیم راهنمای انعطاف‌پذیر نصب می‌شود. این سَری توسط یک درایو میکروموتور با سرعت بسیار بالا (معمولاً بین ۱۴۰,۰۰۰ تا ۱۸۰,۰۰۰ دور در دقیقه) به گردش در می‌آید.

مکانیسم عملکرد بر پایه فرآیندی به نام "آبلیتاسیون" (Ablation) استوار است. سَری چرخان با سرعت فوق‌العاده، پلاک‌های سخت و کلسیفیه را به ذرات بسیار ریز (میکرونی) می‌تراشد.

نکته کلیدی در ایمنی: سرعت چرخش بالا باعث می‌شود که سَری به جای بریدن بافت نرم دیواره عروق (که الاستیک است)، تنها بر روی بافت سخت و کلسیفیه تأثیر بگذارد و آن‌ها را خرد کند. این ذرات بسیار کوچک پس از تولید، توسط جریان خون شستشو داده شده و در نهایت توسط سیستم گردش خون طبیعی بدن جذب یا دفع می‌شوند.

۲. چرا پلاک‌های کلسیفیه یک چالش پزشکی محسوب می‌شوند؟

رسوب کلسیم در دیواره عروق، یک پدیده شایع، به ویژه در بیماران مسن، دیابتی یا افرادی با بیماری مزمن کلیوی است.

1. مقاومت در برابر باد شدن: پلاک‌های کلسیفیه مانند استخوان عمل می‌کنند و در برابر فشار بالون مقاوم هستند. تلاش برای باد کردن بالون در این شرایط می‌تواند منجر به پارگی بالون یا حتی دایسکت (شکاف دیواره عروق) شود.
2. عدم توسعه کامل استنت: استنت برای باز ماندن نیاز دارد که بر روی یک سطح صاف و آماده قرار گیرد. اگر پلاک به طور کامل فشرده نشود، استنت به طور کامل باز نمی‌شود (Underexpansion)، که این خود خطر اصلی برای ایجاد ترومبوز (لخته شدن) استنت و عود تنگی است.
3. خطر عوارض حین عمل: فشار زیاد برای گذر از این تنگی‌ها، ریسک حوادث ایسکمیک حین عمل را افزایش می‌دهد.

۳. مراحل انجام پروسیجر روتابلاتور

روتابلاتور یک مداخله ثانویه است که پس از ارزیابی‌های اولیه و در صورت تشخیص سختی پلاک انجام می‌شود.

1. دسترسی و کاتتریزاسیون: همانند آنژیوپلاستی استاندارد، دسترسی از طریق شریان‌های محیطی (معمولاً مچ دست یا کشاله ران) برقرار می‌شود.
2. ارزیابی و انتخاب ابزار: پس از تزریق ماده حاجب و تصویربرداری با آنژیوگرافی، ناحیه مورد نظر شناسایی می‌شود. اندازه سَری روتابلاتور بر اساس قطر عروق کرونر (مثلاً ۱.۲۵ میلی‌متر یا ۱.۵ میلی‌متر) انتخاب می‌شود.
3. عبور اولیه: سَری روتابلاتور بر روی سیم راهنمای مخصوص از طریق تنگی سخت عبور داده می‌شود.
4. عملیات تراش (Ablation): سَری با سرعت بالا شروع به چرخش می‌کند. پزشک با اعمال نیروی بسیار آهسته و کنترل شده (مانند لمس بسیار سبک)، سَری را به آرامی از مسیر تنگی عبور می‌دهد. این فرآیند ممکن است در چندین مرحله (Pass) تکرار شود تا زمانی که هد (سَری) بتواند به راحتی از ناحیه مسدود شده عبور کند.
5. تکمیل آنژیوپلاستی: پس از آماده‌سازی بستر عروق، بالون و استنت در محل مورد نظر کار گذاشته می‌شود.

تخصص پزشک: اجرای موفقیت‌آمیز روتابلاتور به مهارت و تجربه بالایی نیاز دارد. دکتر سید محسن جهرمی مقدم با سال‌ها تجربه در مداخله‌های پیچیده، توانایی کنترل دقیق سرعت و نیروی اعمالی را برای به حداقل رساندن آسیب به دیواره عروق دارد.

۴. مزایای کلیدی روتابلاتور

استفاده از روتابلاتور در موارد مناسب، نتایج بلندمدت آنژیوپلاستی را به طور چشمگیری بهبود می‌بخشد:

• بهبود قابلیت استنت‌گذاری: مهم‌ترین مزیت، ایجاد یک مسیر داخلی (Lumen) مناسب برای انبساط کامل استنت است.
• کاهش فشار باد کردن: نیاز به فشار بسیار بالا در حین باد کردن بالون کاهش می‌یابد، که ایمنی پروسیجر را افزایش می‌دهد.
• کاهش عود تنگی (Restenosis): باز شدن بهتر عروق و جلوگیری از تنگی مجدد در اثر استنت ناقص (Underexpansion).
• درمان ضایعات غیرقابل عبور: امکان درمان ضایعاتی که با بالون‌های معمولی قابل باز شدن نیستند (CTOهای کلسیفیه).

5. مقایسه کوتاه: روتابلاتور در برابر IVL (Intravascular Lithotripsy)

در سال‌های اخیر، تکنیک سنگ‌شکنی داخل عروقی (IVL) که از امواج شوک صوتی برای خرد کردن کلسیم استفاده می‌کند، به عنوان یک جایگزین برای روتابلاتور مطرح شده است.

• روتابلاتور: مکانیکی است و پلاک را می‌تراشد. نیاز به تراش مداوم دارد.
• IVL: از طریق ایجاد حباب‌های پلاسما با امواج شوک، کلسیم را خرد می‌کند. نیازی به تماس مکانیکی مداوم و تراش ندارد.

انتخاب تکنیک: تصمیم‌گیری بین روتابلاتور و IVL توسط متخصص، بر اساس توزیع کلسیم، میزان سختی پلاک و طول ضایعه صورت می‌گیرد. در برخی موارد بسیار سخت یا ضایعات با کلسیم بسیار ضخیم، روتابلاتور همچنان ارجحیت دارد، هرچند IVL به دلیل پروفایل ایمنی بهتر در مدیریت میکروآمبولی، در حال محبوبیت است.

6. مراقبت‌های بعد از عمل

پس از موفقیت‌آمیز بودن مداخله با روتابلاتور و نصب استنت، مراقبت‌ها مشابه سایر آنژیوپلاستی‌ها خواهد بود:

1. بررسی محل ورود: نظارت دقیق بر محل ورود کاتتر برای جلوگیری از خونریزی.
2. داروهای ضد پلاکت: ادامه مصرف دقیق داروهای ضد پلاکت دوگانه (مانند آسپرین و کلپیدوگرل/پراسوگرل) برای اطمینان از باز ماندن استنت و پیشگیری از لخته شدن در ناحیه درمان شده.
3. پیگیری‌های دوره‌ای: تنظیم دوز داروهای کنترل چربی و فشار خون و مراجعات منظم به پزشک معالج.

7. کاندیداهای مناسب برای روتابلاتور

این روش تنها برای موارد خاص و پیچیده توصیه می‌شود:

• ضایعاتی که بیش از ۵۰٪ از محیط عروق را درگیر کرده‌اند و شدت کلسیفیکاسیون آن‌ها بسیار بالا است.
• تنگی‌هایی که با ارزیابی‌های داخل عروقی (مانند OCT یا IVUS) مشخص می‌شود که سختی آن‌ها مانع از انبساط مناسب بالون و استنت می‌شود.
• بیمارانی که استنت‌گذاری قبلی آن‌ها به دلیل کلسیم کافی نبوده و نیاز به اصلاح و باز کردن مجدد استنت قدیمی دارند.

جمع‌بندی: باز کردن راه در سخت‌ترین شرایط

روتابلاتور یک ابزار قدرتمند و حیاتی در جعبه ابزار مداخله‌گر قلب و عروق مدرن است که به ما این امکان را می‌دهد تا تنگی‌های کرونری مقاوم به درمان را با موفقیت مدیریت کنیم. در کلینیک فوق تخصصی قلب و عروق دلبان، با بهره‌گیری از تیم مجرب و حضور دکتر سید محسن جهرمی مقدم، ما متعهد به استفاده از پیشرفته‌ترین تکنیک‌ها برای تضمین بالاترین سطح ایمنی و موفقیت در درمان بیماری‌های قلبی عروقی شما هستیم. اگر شما یا یکی از عزیزانتان با چالش پلاک‌های سخت روبرو هستید، مشاوره‌ی تخصصی در این کلینیک می‌تواند بهترین مسیر درمانی را تعیین نماید.

شماره های تماس:           05132042 - 09003204200